Slaapverlamming

Verhalen over nachtelijke bezoekjes van heksen, demonen en geesten bestaan al sinds mensenheugenis. Het woord ‘nachtmerrie’ komt oorspronkelijk van de woorden nacht en mare, een oud Nederlands woord voor boze geest, en betekent zo letterlijk nachtgeest. Toch is er ook een wetenschappelijke verklaring voor de nachtelijke bezoekjes die sommige mensen ervaren.

‘De nachtmerrie’ van Johann Heinrich Füsli (Publiek domein)

Tijdens onze slaap doorlopen we enkele cycli, waarvan de remslaap een belangrijke is. Dit is namelijk het gedeelte van onze slaap waarin we dromen. Remslaap gaat gepaard met een hoge hersenactiviteit en zeer snelle oogbewegingen (vandaar de naam REM, dat staat voor Rapid Eye Movement of snelle oogbeweging). Om ervoor te zorgen dat we onze dromen niet fysiek uitvoeren, zijn onze spieren volledig ontspannen tijdens deze fase.

Typisch slaappatroon met verschillende cycli: fase 1-4 (fase 3 en 4 worden samen ook wel eens de diepe slaap genoemd) zijn de niet-remslaap, PS is de paradoxale slaap of remslaap. (Bron: Wikipedia, CC BY-SA 2.5)

Het is echter ook deze fase waarin slaapverlamming kan voorkomen. Dit is een periode van korte, maar bewust beleefde verlamming, die voorkomt net voor je in slaap valt (hypnagogie) of wakker wordt (hypnopompie). Tijdens deze periode is je lichaam volledig verlamd (zoals in de remslaap) maar ben je mentaal nog wakker. Hierdoor bevind je je als het ware tussen droom en waken, in een toestand waarin je lichaam en een deel van je hersenen slapen, maar de rest nog wakker is. Maar 3 à 6% van mensen maakt ooit slaapverlamming mee, en gelukkig maar, want het kan best een angstaanjagende ervaring zijn.

Omdat je je in een soort van droomtoestand bevindt, krijg je te maken met hallucinaties, die zeer echt lijken omdat je je wel bewust bent van je omgeving. Mensen die met slaapverlamming te maken hebben, kunnen dingen zien, horen, voelen en zelfs ruiken die er niet echt zijn. Deze hallucinaties gaan gepaard met een sterk verhoogde activiteit van de amygdala, het deel van de hersenen dat onder andere ons gevoel van angst controleert, en vaak ook een verhoogde hartslag en een moeilijke ademhaling. Slaapverlamming gaat dan ook gewoonlijk gepaard met sterke gevoelens van angst en paniek. Zelfs als je in deze toestand het gevoel had dat er een eenhoorn en een regenboog bij jou in de kamer waren, zouden ze je nog steeds angst inboezemen. Hallucinaties kunnen variëren van het ‘voelen’ van een aanwezigheid, het horen van voetstappen en stemmen tot het voelen van een zware druk op de borst. Een typische hallucinatie is die van ‘schaduwmensen’ of zwarte schimmen in de kamer.

Slaapverlamming gaat meestal gepaard met angstaanjagende hallucinaties, waarin vaak zwarte schimmen voorkomen. (CC0 Pixabay)

Hoewel het fenomeen nog niet veel aandacht gekregen heeft, zijn een aantal dingen wel duidelijk. Het komt meestal voor terwijl je op je rug ligt, maar kan in alle posities voorkomen. De makkelijkste manier om de verlamming te doorbreken kan je proberen kleine bewegingen te introduceren (knipperen, een vinger bewegen). Van zodra dat lukt, ben je van de verlamming verlost en word je volledig wakker. Hoe vaak je het meemaakt, hangt af van persoon tot persoon, maar het kan een chronische aandoening zijn waarbij een dergelijke toestand meerdere keren per nacht voorkomt. Net zoals in de film “Inception” kan het zelfs voorkomen dat je denkt dat je wakker geworden bent, maar dat dat enkel deel uitmaakt van je droomtoestand. Stress is een belangrijke oorzaak voor het verergeren van slaapverlamming en kan een vicieuze cirkel veroorzaken. Als je bang bent dat de verlamming terugkomt, is de kans groter dat dit effectief gebeurt. Hoewel de symptomen van slaapverlamming op zich onschadelijk zijn (enkel de verhoogde bloeddruk kan je wat parten spelen), kan het zelf een symptoom zijn van narcolepsie, een slaapaandoening die gepaard gaat met een onweerstaanbare drang naar slaap.

Er bestaat nog heel wat onduidelijkheid over deze aandoening, die ook zeer onbekend is. Vele mensen die slaapverlamming meemaken hebben dan ook het gevoel dat ze gek aan het worden zijn en durven er met niemand over praten. Dit heeft echter ook gezorgd voor een zeer rijke geschiedenis en cultuur die gepaard gaat met het fenomeen. Die zal aan bod komen in een volgend artikel.

 

Geplaatst door Marjolein op 13/12/2017 om 18:38