Jongeren en hun gehoor: zijn de effecten van lawaaiblootstelling al zichtbaar?

Geluid is niet weg te denken uit ons dagelijks leven. Denk maar aan de dagelijkse geluiden in het verkeer, op school of tijdens je favoriete vrijetijdsactiviteit. Geluid is een normaal fenomeen, maar als het te luid wordt aangeboden en het daardoor hinderlijk of schadelijk wordt, dan spreken we van lawaai. Hoewel lawaaiblootstelling meestal beschouwd wordt als een beroepsrisico, blijkt er een toenemende ongerustheid over de risico’s van lawaaiblootstelling tijdens vrijetijdsactiviteiten, voornamelijk bij tieners en jongvolwassenen. De meest populaire activiteiten bij jongeren zijn enerzijds het bezoeken van discotheken of concerten (Beach, Williams, & Gilliver, 2013; Jokitulppo, 2003; Keppler, Dhooge, & Vinck, 2015b; Smith, Davis, Ferguson, & Lutman, 2000), en anderzijds het gebruik van draagbare muziekspelers (MP3-spelers) (Meyer-Bisch, 1996).

Concerten en fuiven zijn een belangrijke bron van lawaaiblootstelling bij jongeren (bron: Wikimedia, CC-BY-SA 3.0) 

Overmatige lawaaiblootstelling geeft aanleiding tot lawaaislechthorendheid of het ontwikkelen van lawaaigeïnduceerde symptomen zoals tinnitus (ook wel oorsuizen genoemd). Lawaaislechthorendheid ontstaat meestal geleidelijk waardoor men vaak niet merkt dat men minder goed hoort. Bij frequente blootstelling aan lawaai zal op termijn  het gehoor achteruitgaan. Deze achteruitgang wordt meestal duidelijk door een verminderd spraakverstaan in rumoerige situaties, bijvoorbeeld op restaurant. Tinnitus is het horen van een geluid in de afwezigheid van een externe geluidsbron en kan variëren van piep-, sis-, fluit-, brom- tot ruistonen in één of beide oren. Bovendien is het zo dat tinnitus zowel tijdelijk als chronisch kan zijn. Tijdelijke tinnitus wordt onmiddellijk opgemerkt na blootstelling aan lawaai en duurt meestal niet langer dan een paar seconden tot maximaal een paar dagen. We spreken van chronische tinnitus wanneer deze maanden tot jaren aanwezig is (Kaltenbach & Manz, 2011; Loeb & Smith, 1967). Lawaaislechthorendheid en tinnitus kunnen op lange termijn leiden tot onder andere slaapstoornissen, verminderde concentratie en moeilijkheden bij het communiceren (Axelsson & Prasher, 2000; Fioretti, Fusetti, & Eibenstein, 2013; Henry & Meikle, 2000; Martines, Bentivegna, Martines, Sciacca, & Martinciglio, 2010). Bijgevolg kan dit leiden tot een verminderde levenskwaliteit.

Gezien de toenemende ongerustheid omtrent de risico’s van lawaai op het gehoor werd aan de Universiteit Gent een doctoraatsonderzoek uitgevoerd met als doel de effecten van lawaaiblootstelling tijdens vrijetijdsactiviteiten op het gehoor bij Vlaamse jongvolwassenen tussen 18 en 30 jaar te bepalen en te beschrijven. Dit onderzoek is bovendien het eerste grootschalig onderzoek in Vlaanderen dat het gehoor bij jongeren in kaart brengt via zowel vragenlijsten én gehoortesten. In totaal werden 517 Vlaamse jongvolwassenen tussen 18 en 30 jaar geïncludeerd in de studie.

Als eerste werd nagegaan aan welke vrijetijdsactiviteiten de jongvolwassenen het vaakst deelnemen en welke van deze activiteiten zij subjectief het luidst inschatten. Uit de resultaten bleek dat deelname het hoogst was voor bioscopen en theaters (95.6%), fuiven en discotheken (92.5%) en festivals of concerten (85.5%). Verder werden zowel fuiven en discotheken als festivals en concerten subjectief het luidst ingeschat door de jongeren. Bijgevolg kon op basis van deze ingeschatte geluidsniveaus worden berekend dat deelname aan fuiven en discotheken de activiteit was met het hoogste risico om blootgesteld te worden aan lawaai. Voor elk van de vrijetijdsactiviteiten gaf de meerderheid van de jongvolwassenen echter aan geen gehoorbescherming te dragen.

Vervolgens werd het voorkomen (ook wel prevalentie genoemd) van gehoorschade en lawaaigeïnduceerde tinnitus bepaald bij de 517 jongvolwassenen. Het gehoor werd getest aan de hand van tonale audiometrie en otoakoestische emissies. Tonale audiometrie is de klassieke gehoortest die wellicht velen al eens hebben ondergaan. Het is een subjectieve test waarbij de persoon pieptonen te horen krijgt via een hoofdtelefoon en vervolgens moet aangeven of hij/zij de toon heeft gehoord. Otoakoestische emissies is een objectieve test die de functie van de haarcellen in het binnenoor evalueert. Bij deze test krijgt de persoon geluiden te horen waarop hij/zij niet moet reageren. Wanneer de haarcellen normaal functioneren produceren zij namelijk zelf geluid dat kan worden waargenomen via een gevoelige microfoon in de uitwendige gehoorgang. Met betrekking tot de evaluatie van het gehoor bij de jongvolwassenen in dit onderzoek werd geen gehoorsdaling gevonden volgens de klassieke gehoortest. 15% van deze jongvolwassenen vertoonde echter wel al schade aan de haarcellen in het binnenoor.

Anatomie van het menselijk oor. (Bron: Blausen.com staff. "Blausen gallery 2014". Wikiversity Journal of Medicine. DOI:10.15347/wjm/2014.010. ISSN 20018762). Het binnenoor, waarin de haarcellen zich bevinden, werd aangeduid met een pijl.

In tegenstelling tot hun gehoorstatus rapporteert de meerderheid van de jongvolwassenen ooit tinnitus ervaren te hebben na lawaaiblootstelling tijdens vrijetijdsactiviteiten. Tinnitus blijkt meestal van tijdelijke aard te zijn (68.5%), hoewel reeds 6.4% van de jongvolwassenen chronische tinnitus rapporteert. Bovendien bleek uit de resultaten dat hoge geluidsniveaus tijdens fuiven en discotheken het risico op chronische tinnitus kunnen verhogen. Daarnaast blijkt chronische tinnitus, van zodra aanwezig, een prikkel die kan leiden tot een toenemend bewustzijn voor de risico’s van lawaai en het belang van gehoorbescherming.

De resultaten van dit onderzoek tonen aan dat het belangrijk blijft om jongeren te informeren en sensibiliseren omtrent de risico's van lawaai tijdens vrijetijdsactiviteiten, waarbij speciale aandacht kan geschonken worden aan tinnitus als lawaaigeïnduceerd symptoom. Aangezien blijkt uit de resultaten dat de meerderheid van de jongvolwassen geen gehoorbescherming draagt, zal het belangrijk zijn om jongeren verder te informeren over het nut van gehoorbescherming. Een eerste stap hierbij kan zijn om jongeren te informeren over de verschillende soorten gehoorbescherming die bestaan alsook hoe ze gehoorbescherming op een correcte en comfortabele manier kunnen dragen. Een overzicht van de verschillende soorten gehoorbescherming die bestaan kan je hieronder terugvinden. Bovendien dient verder onderzoek zich ook te richten op de mogelijke langetermijneffecten van lawaaiblootstelling op het gehoor.

Gehoorbescherming: een musthave!

Gehoorbeschermers beschermen je oren tegen lawaai. Zo bestaat er gehoorbescherming die kan gebruikt worden binnen de industrie, maar ook gehoorbescherming die je kan gebruiken tijdens de vrije tijd, zoals bij het bezoek aan een fuif of festival, wanneer je zelf een instrument bespeelt of wil doe-het-zelven.

Er bestaan verschillende soorten gehoorbescherming die kunnen ingedeeld worden volgens hun vorm. Hieronder worden deze soorten gehoorbescherming besproken, telkens met hun voor- en nadelen.

  • Wegwerpbare schuimoordoppen
  • Standaard of universele gehoorbescherming
  • Otoplastieken of op-maat-gemaakte gehoorbescherming
  • Oorkappen

Gehoorbescherming kan op verschillende plaatsen verkregen worden, zoals in de apotheek of de supermarkt. Op maat gemaakte oordoppen kan je laten maken in een hoorcentrum of een audiologische centrum. Het is belangrijk je goed te informeren over welke gehoorbescherming best bij jou past. Verschillende factoren kunnen je keuze bepalen:

  • De soort activiteit waarvoor je de gehoorbeschermers wil gebruiken (muziek, doe-het-zelf klusjes, …)
  • Hoe vaak je de gehoorbeschermers wil gebruiken (dagelijks, wekelijks, sporadisch,…)
  • Je persoonlijke voorkeur
  • Kostprijs

Wegwerpbare schuimoordoppen

Wegwerpbare schuimoordoppen of kneedbare oordoppen zijn goedkoop en worden vaak zelfs gratis verdeeld op fuiven of festivals. Deze oordoppen passen zich aan de vorm van je gehoorgang aan en dempen zo het binnenkomend geluid met eenzelfde hoeveelheid. Hierdoor zal zowel de muziek als de spraak gedempt worden, wat ervoor kan zorgen dat je niet iedereen goed kan verstaan als je de oordoppen draagt. Bovendien hebben deze oordoppen geen filter, waardoor het geluid vervormd kan klinken. Het is bovendien erg belangrijk dat de kneedbare oordoppen op een correcte manier in het oor geplaatst worden. Indien je geen correcte plaatsing toepast, zal de gehoorgang niet volledig afgesloten zijn, waardoor het lawaai zonder enige demping het oor kan bereiken.

Webwerpbare schuimoordoppen (Bron: Pixabay, CC0 Publiek domein)

Standaard of universele gehoorbescherming

Deze soort gehoorbescherming heeft vaak een paddenstoelvorm en bestaan uit flexibel materiaal dat zich aanpast aan de vorm van het oor. Bovendien bevatten deze gehoorbeschermers een filter die het geluid zodanig bewerkt dat het niet wordt vervormd en communicatie mogelijk blijft. Daarnaast zijn deze gehoorbeschermers niet duur in aankoop. Een nadeel is dat bij een foutieve plaatsing ook hier de gehoorgang niet volledig afgesloten zal zijn, waardoor het lawaai zonder enige demping het oor kan bereiken.


Universele gehoorbescherming (Bron: Flickr, CC-BY 2.0)

Otoplastieken of op maat gemaakte gehoorbescherming

Otoplastieken worden per individu op maat gemaakt waardoor deze dus exact de vorm van de gehoorgang heeft en slechts op één manier kan ingebracht worden. Deze gehoorbeschermers sluiten je oor dus in principe perfect af. Bovendien bevatten deze gehoorbeschermers ook een filter die het geluid bewerken zodat het niet wordt vervormd en communicatie mogelijk blijft. Nadeel van deze gehoorbeschermers is de kostprijs. Daarnaast is de levensduur van otoplastieken niet eeuwig. Het is aangeraden jaarlijks een lektest uit te voeren. Met een lektest kan men nagaan of de gehoorbeschermer de gehoorgang afsluit en dus geen lawaai kan doorlaten.


Otoplastieken (Bron: Wikimedia, CC-BY-SA 3.0)

Oorkappen

Oorkappen kan je opzetten zoals een hooftelefoon en deze zorgen ervoor dat je oor volledig ingekapseld zit. Het is een duurzame gehoorbeschermer die je gemakkelijk op en af kan zetten. Ze zijn ook verkrijgbaar voor kinderen in verschillende kleuren zodat ook de allerkleinsten beschermd kunnen worden tegen lawaai. Doordat oorkappen verstelbaar zijn in grootte kunnen ze ook “meegroeien” met het kind. Een nadeel van deze gehoorbeschermers is dat ze bij langdurig dragen vaak warm en hinderlijk kunnen zijn en dat elkaar verstaan soms moeilijk wordt.


Oorkappen (Bron: Wikimedia, CC-BY-SA 3.0)

Dit artikel werd geschreven door dr. Sofie Degeest. Sofie Degeest behaalde een master audiologie in 2011 aan de Universiteit Gent. Na haar studies werd zij aangesteld als assistente verbonden aan de vakgroep Spraak-, Taal-, en Gehoorwetenschappen. In 2017 behaalde zijn een doctoraat in de gezondheidswetenschappen.

Haar onderzoek richtte zich enerzijds op het voorkomen van lawaaigeïnduceerde tinnitus en slechthorendheid bij jongeren en anderzijds op de impact van tinnitus op de cognitieve capaciteiten en luisterinspanning. Naast haar onderzoeksopdracht participeert zij in de opleiding logopedische en audiologische wetenschappen en begeleidt zij studenten in kader van hun stageopdracht, Erasmusuitwisseling en masterproef. Bovendien heeft zij ervaring bij de audiologische tinnitusconsultaties op de poli Neus, Keel en Oorheelkunde van het UZ Gent.

Geplaatst door Marjolein op 23/07/2017 om 15:14